Yahudi kıyafetleri- Yahudi düğünü

Yahudi Kadınların Giyimi, Yahudi tesettürü

Yahudi-giyim-tarzına-örnekler-alıntıdır

Kadınlarda ; başı örtme , uzun kollu giyme , uzun etek giyme olayı vardır. Buna Yahudi tesettürü denir.  Genel anlamda Yahudi tesettürü nasıl oluyor peki ? İşte bütün bunları bu yazıda size anlatacağım.

Belli kuralları var. Mesela yaka açıklığı, köprücük kemikleri gözükmeyecek şekilde olacak. Giysinin kolları dirsekleri örtecek. Etek boyu  dizden aşağı uzanacak. Ne kadar aşağıya olacağı ise kişiye bağlı. Etekte yırtmaç olmayacak, pantolon giymek söz konusu bile değil. Ayaklar da  görünmese iyi olur.

Evli olmayan genç kızların uyacağı kurallar başka, evli kadınların uyacakları başka. Örneğin genç kızlar, bekâr olduklarını göstermek için başlarını örtmez, yazları çorap giymek zorunda da değildir.

Diyelim ki  uzunca bir etek, sade gömlek, ten rengi çoraplar, kapalı ayakkabılar giymiş, başına  şapka geçirmiş bir kadın gördünüz. O kadın büyük ihtimalle Yahudi tesettürü uyguluyordur. Aklınızda olsun 🙂

Gelelim başı örtme konusuna. Kimi saçını kazıtır, üzerini perukla örter, kimi siyah bir file geçirir. Kimi rengârenk bir bandana ya da erkeksi bir kasket takar, kimi şık bir şapka. Kimi de açık bırakır. Başı örtme sebebi, erkeklerinkiyle aynıdır.  “Yukarıda senden büyük birinin olduğunu hatırla!”

Özetle Yahudi kadınlar için örtünme esastır. Fakat bu bahsettiğim kadın giyim tarzı ve kurallarını ülkemizdeki Yahudi hanımefendilerin daha esnek şekliyle benimsediği görülür. Artık günümüz şartlarına uygun olarak pantolon giymekten tutun da başörtmeye kadar kurallar uygulanmaz .  Avrupa , Ukrayna , ABD ve İsrail ‘deki daha koyutabir edilen Yahudilerde uygulanışına daha sık  rastlanır, belirtmiş olayım .

Erkeklerin giyimleri 

yahudi-erkekleri-nasıl-giyinir-alıntıdır

Yukarıda bahsedilen kadın kıyafetleri konusu nispeten şaşırtıcı olsa da erkeklerde durum daha da enteresandır.

Ülkemizde birçok Yahudi vatandaşımız yaşıyor ama onları genelde toplum içinde farklı kıyafetler ile görmeyiz . Ben ilk kez Amerika ‘da görmüştüm ve şaşırmıştım. Film izler gibi , bir belgeselin içine girmiş gibi  bakakalmıştım. Sonra Kudüs ‘ te Yahudi erkeklerinin birbirinden çok farklı giyindiklerini  farkettim. Her iki yandan sarkan  lüleler , başlarındaki kipa , üzerlerinde Tallit şalı , alınlarına ya da kollarına sarılmış deri parçası …

Bunların dışında kürklü şapkalar , koca fötr benzeri şapkalar ile tamamlanmış baştan aşağı simsiyah  elbiselerle enteresandılar. Gerçi bize ilginç geliyor ama onlar için gayet doğal . Kıyafetlerdeki tüm bu detayların dine bağlanan derin geçmişi var ve onlar buna sıkı sıkıya bağlı. Dilerseniz tek tek inceleyelim de kafanıza takılmasın .

yahudi-erkekleri-kipa-giyerler

Kipa ; İslamdaki takkeyi andıran başlarının üstünü kapatan en belirgin objeleridir. Nerde görseniz işte bu bir Yahudi dersiniz . Aslında bu sadece beyaz olmaz, renkli de olabilir. Sinagoga giderken , dua ederken takarlar . Dileyen gün boyu da takabilir ama bir şart yoktur. Anlamı ,Tanrı her zaman bizimledir.

Başta nasıl düşmeden duruyor diye soranlar oldu ; tabii ki siyah tel toka ile 🙂

yahudi-şapkası

Shtreimls ise  ; geniş kürklü şapkadır . Genelde hasidik Yahudileri takıyor . Temmuz ağustos farketmez takıyorlar.

Peyot  ; Erkeklerin uzunca bıraktıkları favorilere denir.  Sakal ve saç aynı hizada lüle lüle olur . Sebebi ise Tevratta ” başınızın yan taraftaki saçları kesmeyecek ve sakalınızın kenarına dokunmayacaksınız ”  dendiği için. Ayrıca Hz. Musa’nın peyotlarından tutunarak cennete gideceklerine inanırlar.

yahudi -erkeklerinin-saçları-Peyot

Fakat araştırdığımda farkettim ki tüm Yahudilerde illa peyot uzatmıyorlar . Nasıl lüle olduğu sorusuna gelince , tabii ki bigudi sarıyorlar ya da eski usul kağıda doluyorlarmış. Bence şirin görünüyorlar.

Tallit ;  her Yahudi yetişkin erkeğin belirli ibadetler esnasında omuzlarına örtünmekle yükümlü bulunduğu dua şalıdır.

Yahudi-erkekleri-tallit-salı-ile-aglama-duvarında

Dinsel yaşamda önemli bir yere sahiptir. Dikdörtgen şeklinde ve her köşesinde düğümler atılarak sarkan püsküller bulunur. Bazıları siyah , bazıları mavi , bazılarının da beyaz çizgilerle süslendiğini görürüz. İsrail bayrağını da Yahudi sembolü olan bu şal temsil eder. ( yanılmıyorsam düğün törenlerinde de bu şalı gelin damat üzerine koyuyorlar ) .  Şabbat ayininde bu şalı üzerlerine atarlar .

Tefilin – hem başta hem kolda olan şekli

Tefilin ;  deriden yapılmış, deri şeritlerle birbirine tutturulmuş siyah renkte iki küçük kare kutucuğa verilen isim.

Ama Yahudilikte önemi büyük bu kutucukların.  Şöyle ki 13 yaşını doldurmuş her Yahudi erkek çocuk bir törenle bunu takar. Ömrü boyunca da her sabah duasında önce Tallit şalını sonra Tefilini yerleştirerek dua eder. Hatta İstanbul’da Neva Şalom Sinagogunda cemaat mensupları 13 yaşında gelen çocukları için yapıyorlar . Gurur duydukları , çocukların da ergenliğe adım atmaktan mutlu oldukları bu törenler sinagog web sitesinden duyuruluyor. Doğal olarak tiyatro izler gibi gidip dışardan birilerinin izlemesine izin verilmiyor. Ancak davetliyseniz gidebiliyorsunuz , aklınızda olsun.

Yahudi-erkekleri-tefilin-alıntıdır

Bu kutucukların içinde Tevrattan dualar yazılıdır. Biri  iki göz arasına saç dibine konur. Diğeri ise kullanmadığı kola ( solaklar sağa ) pazuya kalp hizasına denk gelen yere kutucuğu koymak suretiyle şeritleri dolayarak eline bağlar. Bu kadar basit yazdığıma bakmayın takarken bir duası varmış . O dua okunacak , kutucuğun birkaç parmak altından kolun alt kısmına 7 kere dolanacak ,baştakinin uzantısı enseye atılacak.

Bunun gibi detayları düşününce aslında zor bir işlem . Bir de Şabat zamanında takılmıyormuş. Kadınlar böyle bir seramoninin içinde değiller ekleyeyim.

Yahudi düğünü nasıl olur ?

Yahudi-dügünü-Neva Şalom -Sinogogu

Yahudi öğretilerine göre evlilik insan statüsü için en ideal durumdur ve kuralları Tanrı tarafından belirlenmiş ilk sosyal kurumdur. Sefarad toplumlarda düğün töreni genellikle Sinagogda yapılır. İstanbul’da bu tören için tercih edilen en büyük Sinagog Neve Şalom’dur. Düğün haftanın herhangi bir günü yapılabilir. Tören aşağıda göreceğiniz şekilde ilerler ..

İsrail hakkında http://pustoodunya.com/israil-ile-ilgili-bilgiler/ yazımı okudunuz mu ?

Yahudi düğünü- SİNAGOG’A GİRİŞ

Kapıda konukları karşılayan damat,gelinin gelişiyle birlikte ona yaklaşır,gelin da atın önünde eğilir. Damat bir mendil içinde bulunan bolluk , bereketi ve zenginliği simgeleyen badem şekerini,bozuk para ve pirinç tanelerini gelinin başının üstüne döker. Sonrada geri dönerek Teva ( Dua okuma Kursu’su) önüne kadar ilerleyip orada bekler.

Gelin önde,babasının koluna girmiş olarak ,arkalarında ,damat ve gelinin en yakınları ,müziğin ritmine ayak uydurarak Teva’ya kadar yürürler. Gelin Ehal’ın (Kutsal Kitap rulolarının bulunduğu dolap) önünde yüzleri konuklara dönük olarak oturur.

YÜZÜK

Daire şeklindeki yüzük, kimi kaynaklara göre sonsuzluğu, kimi kaynaklara göre de sevgi ve sadakati simgeler.Damat yüzüğü gelinin sağ elinin işaret parmağına takarken şu sözleri söyler: „Bu yüzükle sen benim için kutsanmış oluyorsun.“ Gelinin yüzüğü kabul etmesi,kendisinin tümüyle eşine ait olacağını simgelemektedir.

Yahudi düğünü – BARDAK KIRMA 

Evlilik töreni, sosyal bir olay olmasına karşın,Yahudi geleneği, içinde dinsel ve tarihsel nitelikleride barındırır. Damadın torba içinde bir bardağı ayağıyla kırması Yahudi toplumunun en mutlu anında bile Süleyman’ın Mabedi yıkılışını unutmaması gerektiğini vurgular. Damat bardağı kırarken şu sözleri söyler:
” Seni unutursam ey Kudüs,sağ kolum hünerini unutsun.”

Yahudi düğünüğ- KETUBA

Ketuba geleneği M.Ö 300 yıllarında oluşturulmuş.Bu kısaca söylenmek gerekirse damat ve gelin arasındaki bir antlaşma belgesidir. Bu belge,tören sırasında konukların önünde okunur,bittikten sonra damata imzalatılır. İki tanığa onaylatıldıktan sonra ,Ketuba gelin ailesi tarafından bir yakınlarına teslim edilir. Kimde saklandığı, genelikle damat tarafından bilinmez. Bu antlaşmada amaç kadının çıkarlarını korumaktır. Bir boşanma yada ölüm durumunda kadının bu antlaşmayla ekonomik sıkıntıya düşmesi engellenir. Bağlayıcı bir özelliğide kocannın belli koşuları yerine getirmeden karısını boşayamayacağını bilmesidir.

BEYAZ MENDİL

Mendil bir çok gelenekte ayrılığı simgelemektedir. Damat ketuba’ya imza atmadan , beyaz mendili avuclarının içinde tutarak haham’ın elini sıkar. Nikah sözleri verildikten sonra mendilin tanığı olarak saklayacağını , sözünü bozduğunda bu mendili kendisine gösterip verdiği sözü anımsatacağını söyler. Beyaz mendil,simgesel olarak eşler arasında bir ayrılık olmamasını hatırlatır.

HUPA

Hupa ; baba otoritesinden koca otoritesine geçmesini simgeler. Damat ve gelin biraraya gelir. Her iki anne -baba onların üzerine Tallit örter. Tallit de ,yeni evlilerin Tanrı tarafından kutsandığını gösterir.

ŞARAP

Sevinç ve mutluluğun simgesidir. Gerek yüzük takılmadan okunan dua ve gerekse Yahudi halkının hayatta kalışı ve bu çiftle birlikte kuracağı ailenin mutluluğu için içilir. Haham, duayı okumadan sarap bardağına bakarak Hz Yusuf’un babası Hz.İshak’tan aldığı hayır dua’sını okur ;

„Tanrı sana gökler kadar zenginlik,denizler kadar derinlik,bağlar kadar bereket bahşetsin.“

KAYNAK.
Avram Ventura  Teşekkürlerimle …

Garip Bir Yahudi Düğünü

Daha koyu denilebilen ultra-Ortodoks Yahudi düğününde durum biraz daha farklı . Mesela ; düğün sırasında kadınlar ve erkekler kesinlikle yan yana bile gelmiyor. Hatta gelin bile damadın yanına gidemiyor. Kadınlar ayrı bir yerde oturuyor. Tülün arkasından erkeklerin eğlencesini izliyor. Bu sırada damat o tarafa geçemiyor.
Sadece evlilik yemini edileceği sırada gelen haham’ın yanında gelinle damat biraraya gelebiliyor. Yemin bittikten sonra gelin yine kadınlar tarafına geçiyor. Yahudi düğünleri ile ilgili simge ve uygulamalar,ülke ve yöre insanına göre farklılıklar gösterse de ,geleneklerdeki unsurlar yüzyıllar öncesinden ,günümüze hiç değişmeden gelmiştir.

Kudüs’e gidip döndükten sonra yaptığım yoğun araştırmalar sonucunda hazırladığım bir yazıyı okudunuz . Yazıda aktarılan detaylar NevaŞalom Sinogogundan aldığım broşürlerden , Sinagogta düzenlenen dünya Yahudi günü etkinliğinden edindiğim bilgiler doğrultusunda paylaşılmıştır.

Yazımı arkadaşlarınızla paylaşmak isterseniz

3 Comments

  1. Gerçekten emek var, çok ilginç bilgiler. Araştırmalarına sağlık Pustom Dünyam 👏

  2. Yine ilgiyle okuduğum bir yazı oldu.Bu konuda da bilgilendik 😊 Emeğinize sağlık.

Bir Cevap Yazın