Az bilinen Yahudi ibadetleri ve bayramları

Az bilinen Yahudi ibadetleri ve bayramları konusuna girmeden önc Yahudiler için çnemli bir takım objelerden bahsetmek istiyorum. Çünkü Mezuza, Şofar, Menorah, Davut Yıldızı, sefer Torah gibi bu objeler onlar için oldukça önemlidir.

Yahudiler için önemli objeler 

Mezuza – Sinagog kapısı girişinde çekmiştim

Mezuza;  Tevrattan bir duanın üzerine yazılmış olduğu bir deriyi  gümüş, tahta veya başka bir maddeden yapılmış bir kılıfa koyar evlerin giriş kapısına asarlar. Giriş çıkışlarda elleriyle dokunur sonra parmaklarını öperler. Her Yahudi evinin girişinde yerden en az 10 karış yukarıya hafif eğik biçimde çakılmış görebilirsiniz. Sadece ev değil Sinagog ya da her hangi bir bina girişinde de olabilir. Yılda 7 kez açılıp kontol edilir.  ( İstanbul ‘da ya da Avrupa ‘da birçok  bitpazarında eskilerine rastlanamız mümkündür  )

Yahudiler-için-önemli-bir obje -şofar

Şofar; önemli günlerde kullanılan boynuzdan yapılan çalgı aleti.  

Menorah  ; 7 kollu şamdanın adıdır. Türlü türlü anlamlar yüklenmiş olsa da genel görüş olarak Tanrı yeri göğü yarattıktan sonra ışığı verdi, denir ve bir anlam yüklenir. Simgesel anlamda dünyanın 7 günde yaratılışını ifade etse de Musa ‘nın Sina dağında yanarken gördüğü çalıyı temsil ettiği de söylenir.  Menorah’ ın ayrıca antik dönem biliminin  temeli olan aritmetik, geometri, astroloji, simya, retorik, müzik ve etniği simgelediğinden de bahsedilir. Ayrıca Mossad gizli örgütünün ve  Masonların simgesidir, cızz. Tehlikeli sular bunlar aman girmeyeyim .

Davut yıldızı -Magen David ;

Efsaneye göre, “Goliat”  dev ile  savaşırken, küçük David’i koruyan kalkanın üzerine bir altıgen motifi işlenmişti. Magen ise  koruyucu bir alet olan “kalkan”a verilen ad. Buna göre, Magen David, “David’in kalkanı, David’in koruyucusu” demektir.

Masonlarlardan, İngiltere’deki eski kilise figürlerine kadar görüldüğü gibi bir takım kazılarda tarih öncesi dönemlerde de kullanıldığı görülmüş. O kadar çok efsanevi bilgi, hikaye var ki hangisi doğru bilmek çok zor. Fakat Yahudilerin simge halinde kullanması aslında çok yeni. 1933 de Prag’ da ilk kez kullanılmış. Bir şekilde de İsrail bayrağına da girmiş. Hatta bayraktaki iki uzun mavi çizginin iki nehir Nil ve Fırat ‘ı temsil etiği de söylenir ama gerçek bu mudur bilinmiyor. Diğer yazımda bahsettiğim tallit şalındaki çizgiler de olabilir ki bu daha doğru. ( Yazımı okumak isterseniz Yahudi kıyafetleri-Yahudi düğünü yazımdan okuyabilirsiniz. )

Belki söylenildiği ,yazıldığı çizildiği gibi sırlar barındırıyordur. Belki de hiç alakası yoktur. Hıristiyanların haç işaretine karşılık Yahudiler de bir işaret olsun istediler filan.  Gerçeği kim bilebilir ki?

Sefer Torah ; kısaca Tevrat’ın rulo halindeki el yazması nüshasına denir diyebiliriz.  ( Tevrat hususu biraz karışık üsten geçiyorum af ola) . Sefer Torah Yahudiler için  büyük kutsallığa sahiptir. Sinagoglarda mihrabın yerini tutan kutsal bölmede saklanır. Belli günlerde çıkarılır cemaatin arasıda gezdirilir, hahamlarca açılarak içinden bölümler okunur.

Yahudiler-sefertorah

Yahudiler ve kutsal günleri şabat  

Şabbat ;Yahudiler için  her sabah ibadet vardır, bir de haftalık ibadet zamanı vardır. Haftalık olana şabbat zamanı denir.  Cuma günü  güneş battıktan ve gökte ilk üç yıldızın gözükmesinden sonra baslar. Cumartesi akşamı yine yıldızların görünmesiyle biter. Tanrı’nın evreni altı günde yaratıp yedinci gün dinlendiği düşüncesinden yola çıkılmıştır. Bu sebeple çalışma manasına gelecek her türlü hareket, iş ve eylem duruyor hatta günah sayılıyor. Yıkanmak, krem, losyon, koku sürmek, deri ayakkabı giymek, cinsel ilişkiyle başlayan yasaklar çok. Mesela araba kullanmak, telefonla konuşmak, elektrik düğmesine basmak, ateş yakmak, asansöre binmek yasak . Örneğin ; wc nin lambası açıksa kapamazlar, kapalı ise açmazlar .

İsrail-de-sabbat-asansörü

İsrail’de özel ‘şabat asansörleri’ var. Kapıları daima açık olan bu asansörler her katta duracak şekilde ayarlanmış.

Bunların dışında bozdolabı, fırın, çamaşır makinesi gibi bütün elektrikli ev aletlerinin kullanılması da yasak. Kudüs’ te Şabbat zamanı belediye hizmetleri bile duruyor, otobüsler çalışmıyor.  Bir kısım Yahudiler ise bu günlerde belli sayıda adimdan fazla (1400 civari sanırim) yol gitmezler .

Ev halkı Şabat’ı karşılamak üzere temiz ve şık giyinmiş olarak hazırlanır. Şabat sofrası erkenden kurulur, hazırlıklar Şabat mumlarının evin hanımı tarafından yakılmasıyla son bulur. Bütün hafta görüşme fırsatı olmayan aile bireyleri Şabat yemeği için bir araya gelirler . Aile bağları bu şekilde kuvvetlendirilmiş olur.

şabbatta çekebildiğim ancak bu

Diyelim ki Şabbat zaman Yahudi bir arkadaşınızı yemeğe davet ettiniz, Şabbat  saati başladıysa bir şey taşınması yasak olduğundan çiçek, şeker filan getirmezler. Çikolata getirmezler belki et yemeği vardır yanında  çikolata yemezler mesela.

Son dakikaya adres tarif etmeye kalkmayın telefonlarını açmazlar. Yemek masasında önce ayakta şarap duası yaparlar Le Hayim derler, sağlığına gibi bir anlamı vardır. Sonra oturarak ekmek duası   yaparlar .


Şabat zamanı başımdan geçen bir anım

Kudüs gezim Şabbat’ a denk geldi , gerçi özellikle öyle denk gelsin istedim. Gideceğimiz yerin yolunu karanlıkta bulmakta zorlanınca ( elektrikler açık olmadığından ) bir delikanlıya sorayım dedim. Af edersiniz, şurayı arıyorum, dedim. Durdu, buyrun dedi. Telefonumdan işaretlediğim adresi göstermek gibi bir gaflette bulundum. Delikanlının bir kaçışı vardı ki irkildim resmen. Şabatta telefon kullanmadıkları sonradan aklıma geldi . Şabbat sorry , dedik ortalık yatıştı. O an , o telaş ve kaçış bize anı oldu.


Yahudiler ve Oruç

Yom kippur orucu ; yıl boyunca tutulan oruçlar içinde, Tevrat’ın özellikle tutulmasını emrettiği tek oruç günüdür. Sabaha karşı başlar akşam gün batımına kadar yenilmez içilmez.  Deri elbise giyilmez, deri ayakkabı giyilmez, yağ-krem sürülmez,  cinsel münasebette bulunulmaz, sinagoga beyaz kıyafetle gidilir. Günün sonunda ibadet yapılırken şamdan yakılır hep birlikte ilahiler, ayetler okunur. Kalp kırıklıkları yaşanmışsa özür dilenir.  YomKipur orucu dışında birçok oruç günü daha vardır fakat fazla detaya girmek kafa karıştırır diye es geçiyorum.

Yahudiler ve bayramları

Roş Aşana  ; yılbaşı gününe verilen isimdir. Tüm yıl yapılanlar gözden geçirilir ve af dileni , dua edilir. Bu güne özel duaları vardır.

Hac ;   üç hac bayramı vardır. Pesah hamursuz bayramı olarak bilinir.   Şavahod bayramı ise sevinç ve şükür bayramı olarak kutlanır.  Şavahod‘ta süt ürünleri ve sütlü tatlılar yeme geleneği vardır.  Sukkod bayramı ise zeytin ve üzümlerin olduğu döneme denk geldiğinden hasat bayramı da denir. İşte bu üç bayramda Kudüs ‘e gitmek bir nevi hacı olmak demektir.

Hannukiyah şamdanı

Hanuka bayramı ;   eski zamanlarda  yıkılan mabedin ışığını tekrar yakmak için kalan yağ  çok az azmış . Ama  tam 8 gün hiç durmadan mumların yanmasına yetmiş. İşte o günün anısına  bu bayram ışıklar bayramı olarak adlandırılıyor. Işığın karanlığa karşı zaferini simgeliyor  ve sekiz gece boyunca yakılan kandillere dualar ediliyor. ( bize Kudüs ‘te  hannukah bayramı  denk geldi ).  Yukarıda bahsedilen Menorah dan farklı 9 kollu şamdan yakılır. Buna da Hannukiyah adı verilir.  Bayram coşkuyla kutlanır. Her yıl farklı tarihe denk gelmektedir. Cemaate daha önceden bildirilir. Bu günlerde yağda pişirilen yiyecekler tüketilir.

Pesah ( hamursuz ) bayramı ; bir yahudi bayramıdır. Mısır’da Hz. Musa önderliğinde İsrailli’lerin kölelikten kurtuluşunu, Kızıldenizi geçişini anmak için kutlanır.  Ayrıca Sina çölünde 40 yıl dolaşan Hz.Musa ‘nın  kutsal topraklara varışını anmak için. Bayram boyunca mayasız  ekmek yenir. 

Yahudi-bayramı-pesah

Sizlere bilgilendirici amaçla yazdığım bu yazı Kudüs ‘ e gidecekler ya da bir şekilde Yahudiler hakkında bilgi edinmek isteyenler için hazırlandı.

Ülkemizde yaşayan Yahudilerin yukarıda bahsi geçenlerden teknik olarak  elbette bilgileri var. Fakat uygulanması artık günümüz şartlarında onları zorladığından ibadet ve adetlerinden kısmen uzaklaştıkları gözlemlenmektedir.

Bütün bu bilgiler için İstanbul Neva Şalom Sinagogu ve detaylar için çokça faydalandığım siteler ise  www.salom.com.tr , www.turkyahudileri.com a özel teşekkürlerimle …

Kudüs gezi rehberi, İsrail ve Yahudiler ile ilgili diğer yazılarım

Yazımı arkadaşlarınızla paylaşmak isterseniz

Bir Cevap Yazın